Kamuda İş sağlığı ve Güvenliği

Kamuda İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanları Derneği(Kisgud) Resmi Web Sitesi

Boya Sektöründe Kullanılan Kimyasalların Etkileri

Boya Sektöründe Kullanılan Kimyasalların Etkileri

Boya sektörü çok geniş bir alanı kapsamaktadır. Endüstri devriminden sonra dünyada bu alanda yeni pazarlar oluşmuş ve gelişmiştir.Aklınıza gelebilecek her alandaki ürünün, güzel görünmesini sağlamak ve dış etkilere karşı korumak için kullanılan bir maddedir. İnşaat sektöründeki gelişme ile boya sektöründeki büyüme paralel bir artış göstermektedir. Yılda yaklaşık olarak 500.000 ton boya üretilen ülkemizde, sektörün % 40’ı küçük ve orta ölçekli üretim firmalarından oluşmaktadır. Bunun yanısıra boya üretimi, bu konuda uzman olmayan girişimciler tarafından da yapılmaktadır.
Kullanılan kimyasal maddelere maruz kalma ve uygun olmayan fiziksel şartlarda çalışma sonucu meslek hastalıkları ortaya çıkmaktadır. Boya imalatında kullanılan kimyasallar; göz ve cilt temasında tahriş edici, anestezik, yutulması durumunda ise iç organları etkileyen, tahrip eden özellikler taşımaktadır. Boya üretiminde kullanılan temel maddeleri şu şekilde sınıflandırabiliriz. Pigmentler, bağlayıcılar ve katkı maddeleri.
Pigmentler; boyaya renk verme, opaklık, katılık, korozyona dayanıklılık gibi özellikler katmak için kullanılır. Doğal, sentetik, organik ve inorganik pigmentler kullanılmaktadır. Boya pigmentlerine en fazla katılan maddeler kurşun ve çinkodur. Bunlar kurşun karbon, kurşun sülfat, çinko oksit gibi metal bileşikleri olarak kullanılırlar.
Bağlayıcıların cinsi ve miktarına göre; boyanın sertlik, yapışma, yıkanılabilirlik ve renk dayanıklılığı belirlenir. Bunlar akrilik polimerlerdir. Epoksi reçineler bağlayıcılara örnektir.
Katkı maddeleri, boyaya az miktarda giren kimyasallardır. Solventler-çözücüler, boya akışkanlığının ayarlanması ve uygulama kolaylığı için kullanılır. Dispersanlar, köpük kesiciler, bakteri önleyiciler, antifriz de katkı maddeleridir.
Boya üretiminde kullanılan, tehlike sınıfına giren başlıca hammaddeler; toluen, ksilen, etil benzen, solvent nafta, epoksi reçine, amonyak, stiren, vinil asetat… Bu çalışılan kimyasallarla ilgili MSDS (Malzeme Güvenlik Bilgi Formu) tedarikçiden mutlaka sağlanmalıdır. Çalışanlara, çalıştıkları kimyasallar ile ilgili bilgi ve eğitim verilmelidir. Boya sanayinde kullanılan bazı kimyasalların, insan sağlığı üzerindeki etkilerini şöyle sıralayabiliriz.
Alkil Benzenler ( Toluen, Ksilen, Etil Benzen): Genel olarak alkil benzenler , benzenden daha az toksiktir. Toluen renksiz ve karakteristik kokusu olan bir sıvıdır. Boya, vernik, zamk ve cilada çözücü olarak yaygın bir şekilde kullanılır. Toluen buharı göz ve solunum mukozası için tahriş edicidir. Deri ile temasta iltihaba neden olur. Baş ağrısı, iştahsızlık, yorgunluk, kaslarda halsizlik, baş dönmesi, bulantı, ve bilinç kaybı en önemli belirtileridir. Kronik toluen inhalasyonunda (100-1000ppm toluene 1-5ay maruz
kalma) karaciğer büyümesi gözlenmiş. Toluen dışındaki diğer alkil benzenlerin ( ksilen ve etil benzen) etkisi, toluende olduğu gibi merkezi sinir sistemi üzerinde fazladır.
Amonyak: Amonyak hem bir bozunma ürünü olarak endüstride artık maddeler arasında, hem de çeşitli kimyasal maddelerin üretiminde kullanılır. Amonyakla akut zehirlenmelerde, hapşırık, tükürük artması, boğazda ağrı ve sıkışma hissi, ses kaybı, öksürük oluşur. Sıvı amonyak ile temasta deride ikinci derece yanıklar meydana gelir.
Epoksi Reçine: Gözlere temas halinde tahriş edicidir. Çok iyi havalandırılan ortamlarda muhafaza edilmelidir.
Stiren: Solunduğunda solunum sistemi, gözler ve deride tahrişe neden olur. Yutulduğunda akciğerde tahribat yapar. Hedef aldığı organlar merkezi sinir sistemi, karaciğer ve solunum yoludur. Alevlenebilir.
Solvent Nafta (Sentetik tiner): Yutulduğunda akciğer hasarına neden olur. Solunum yoluna girerse ölüme neden olabilir.
Kurşun Zehirlenmesi: İlk yakınma şiddetli bir karın ağrısıdır. Sindirim sistemi, merkezi sinir sistemi bozuklukları ve kansızlık görülebilir. Türkiye’de en çok bilinen ve en sık rastlanan meslek hastalığıdır.
İş sağlığı ve güvenliği yönünden işletmelerde gerekli önlemler alınmalı, çalışan sağlığını etkileyecek olumsuzluklar risk değerlendirmesi yaptırılarak belirlenmelidir. Kullanılan kimyasalların malzeme bilgi güvenlik formu (MSDS) tedarikçiden sağlanmalıdır. Çalışanlara gerekli eğitimler verilmeli ve çalışma talimatnamesi hazırlanmalıdır. Patlayıcı ortam oluşma olasılığı ve statik elektrik değerlendirilmelidir.
Solvent tanklarda meydana gelebilecek bir kaza bütün tesisi etkiler ve çevresel sorunlara da yol açar. Çalışılan ortamda havalandırma sistemi yerel cebri çekişli olmalıdır. Ayrıca KKD (kişisel koruyucu donanım) kullanılması sağlık ve güvenlik açısından çok önemlidir.
Boya imalatının uzman olmayan kişiler tarafından yapılması engellenmelidir. Boya sektöründe; meslek hastalıklarının ve kazaların önlenmesi için, iş sağlığı ve güvenliği denetimleri etkili bir şekilde yapılmalıdır.


DEMET GÜNGÖR
A SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI

 

kisgud