Kamuda İş sağlığı ve Güvenliği

Kamuda İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanları Derneği(Kisgud) Resmi Web Sitesi

Kimyasalların Oluşturduğu Riskler Ve Alınması Gereken Tedbirler

Kimyasalların Oluşturduğu Riskler Ve Alınması Gereken Tedbirler

Doğal maddelerin kimyasal yapılarında çeşitli değişiklikler yapılarak üretilen yeni maddelere kimyasal maddeler denilmektedir. Bu maddeler gelişen teknolojik şartlarla birlikte çoğunda maliyetin ucuz olması sebebi ile günlük hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelmişlerdir. Katı, sıvı ve gaz formlarında sanayinin hemen hemen her alanında aktif olarak kullanılmaktadırlar. Bunun sebebiyle de yılda 400 milyon ton’un üzerinde kimyasal madde üretilmektedir. Bu kadar hayatımızın içinde yer alan maddelerinde ister istemez çalışanlar ve çevre başta olmak üzere olumsuz etkileri görülmektedir.
Bu maddelerin oluşturacağı risklere karşı tedbir almak içinse öncelikle maddenin kimyasal yapısının tam olarak bilinmesi gerekir. Yapının tam olarak bilinmesi kimyasalın gerek canlı vücuduna gerekse çevreye verebileceği zararları tam olarak bilmek, dolayısıyla alınacak tedbir ve önlem yollarının doğru tespitine olanak sağlar.
Kimyasal RisklerKimyasalların fazla olması sebebiyle riskleri değerlendirirken sınıflandırma yapılmasına gerek duyulmuştur. Bu sınıflandırmada yapılan risk değerlendirmesinde; çalışma ortamının fiziksel faktörleri, kimyasalın cinsi ve miktarı, kimyasala maruz kalma süresi, maruz kalma şekli, ortam ölçümleri, sağlık kontrolleri, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimlerinin göz önünde bulundurulması gerekir.
Kimyasallar Avrupa Birliği mevzuatına göre üç ana başlık altında toplanmıştır.
– Ani, tekrarlanan ve uzun süreli maruziyet sonunda sağlığa zararlı olanlar
– Fiziksel ve kimyasal özellikleri nedeniyle fiziksel ve kimyasal zarar verme riski taşıyanlar.
– Çevreye zarar verenler.
Kimyasal maddelerle çalışma sırasında öncelikle genel önleme prensipleri uygulanmalıdır. Bunlar:
Kimyasal maddelerle çalışan sayısının minimum seviyede tutulması, kimyasal madde ile çalışma süresini en aza indirmek, maddenin niteliğine uygun hijyen kurallarını uygulamak, kullanılabilecek en az kimyasal maddeyi kullanmak, yapacağımız işe uygun iş ekipmanını kullanmak, uygun iş organizasyonlarını sağlamak, işin yürütülme şartlarını çalışanlara aşama aşama anlatım her aşamada alınması gereken güvenlik tedbirlerini almak.
Bu sayılan genel önleme prensiplerinin yetersiz kalması durumunda kimyasal maddenin risklerine karşı özel önleme metotları kullanılmalıdır. Bunları ise şöyle sıralayabiliriz:
Kimyasal maddenin tümünün veya uygunsa bir kısmının değiştirilmesi, daha güvenli iş ekipmanının kullanılması, eğer varsa otomasyon ile yapılabilecek sistemlerin kullanılması, kimyasal maddenin fiziksel halinde değişiklik yapılabiliniyorsa ( Büyük parçalar yerine küçük parçalar kullanma ), çalışılan ortamın izole edilmesi, kimyasal maddelerin güveli bir şekilde depo edilmesi, işyeri ortam temizliğinin uygun olması olmayan kısımların izole edilmesi, ortam havalandırmasının tam yapılması, yangından korunma yöntemlerinin tam olarak kullanılması, patlayıcı ve parlayıcı kimyasalların güvenli kullanılması için tedbirlerin alınması, çalışma sonrası için gereken temizlik ünitelerinin ( Güvenlik duşu, göz duşu v.s.) şartlara uygun şekilde kurulması, kişisel koruyucu donanımlarının hijyen kuralları içerisinde mutlaka kullanılması ve en az atık bırakacak kimyasalların seçilmesi şeklinde sıralanabilir.
Yine kullanılan kimyasal maddelerin ambalajları üzerinde madde ile ilgili Risk Durumlarını ( R 1 Kuru halde patlayıcıdır, R 2 Şok, sürtünme, alev ve diğer tutuşturucu kaynakları ile temasında patlama riski v.s. ), Risk Durumlarının Kombinasyonunu ( R 15/29 Su ile temasında toksik ve kolay alevlenebilir gaz çıkarır v.s. ), Güvenlik Tavsiyelerini ( S 1 Kilit altında muhafaza edin v.s. ) ve Güvenlik Tavsiyelerinin Kombinasyonlarını ( S 1/2 Kilit altında ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde muhafaza edin v.s.) gösteren harf sistemi kullanılmakta olup bu harf sistemleri Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliğinde belirtilmiştir.
Bununla birlikte kimyasal maddelerle çalışılan işyerinde ölçüm ve analiz çok önemlidir. Yapılan deneyler neticesinde kimyasalların havadaki konsantrasyonları tespit edilerek bazı literatürler oluşturulmuştur. Teknik olarak bu değerler MAK ve TLV kısaltmalarıyla verilir. İşyerinde kullanılan kimyasalların MAK değerlerinin literatürlerde belirtilen aralıklar içerisinde olması gerekir.
Bu konu Dünya Çalışma Örgütü’nün de gündemine alınmış 1990 yılında “Kimyasalların Kullanımında Güvenlik” hakkında 170 nolu sözleşme ve 177 nolu tavsiye karar ile kimyasalların üretimi, kullanım, depolanması, taşınması, atıkların yok edilmesi ve işlenmesi, içinde kimyasal bulunan kapların bakım ve onarımında alınacak tedbirler sıralanmıştır.
Kimyasalların vücutta etkilerine ise şu örnekler verilebilir:
Çok çeşitli renklendirici boyalar, metaller, nikel, krom, kobalt ve tuzları, organik ve metalik civa bileşikleri, bir çok akrilik monomerleri ve lastik katkı maddeleri deride hasar meydana getiren maddelerdir
Pek çok madde akciğerlerde allerjik reaksiyonlara neden olur. Örneğin, poliuretan plastiklerin üretiminde kullanılan toluendiososiyanat (TDI) ve yine karbomatlı insektisitlerin üretiminde kullanılan metilisosiyanat (MIC) gibi bazı maddeler allerjik reaksiyonlara neden olabilir.
Malation, Paration gibi organofosforlu insektisitler de sinir sistemini etkileyerek paraliz (felç) lere neden olur.
Klorlu hidrokarbon yapısındaki DDT, Aldrin, Dieldrin, Lindan gibi insektisitler lipitte çözünen maddeler olduğundan doğal olarak yağ dokusunda birikirler. Ancak toksik etkilerini kanda gösterirler.
Aflatoxin gibi doğal kaynaklı kimyasallar ile karbontetraklorür (CCI4), kloroform, vinilklorür vb. çözücüler, karbon sülfür, poliklorlubifeniller karaciğer için çok büyük tehlike oluşturan belli başlı kimyasallardır.
Karbontetraklorür (CCl4) böbreklerin fonksiyonunu bozan ve tahriş eden en zararlı kimyasallardan biridir. Ayrıca böbreğe zarar veren maddelerin başında Hg, Cd, Cr, Fe, Au gibi ağır metaller gelmektedir.
İş kazasının olmadığı bir dünya dilerim.

VELİ ASLAN
A SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI
(KİSGUD ÜYESİ)

Kaynak:
1-1998/24/EC Direktifi ile İlgili Avrupa Birliği Kılavuzu
2-ILO 170 nolu sözleşme ve 177 nolu tavsiye kararı
3- 11/07/1993 tarih ve 21634 sayılı resmi gazetede yayınlanan Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği

kisgud